USER’S MANUAL Contemporary Art in Turkey 1986-2006*

Book Review:
Borga Kanturk, 2008
Translation by Bülent Çınar


Introduction:

The 10th Istanbul Biennale had such an impact on the art scene in Turkey that it led to a virtual “explosion” of artistic activities. The enthusiasm among artists and their ensuing work resulting from the Biennale could still be felt many months after it closed. Inspired by the previous Istanbul Biennale, the 10th’s curators, Vasıf Kortun and Charles Esche, implemented a strategy to expand the show all over the city, to both the European and Asian sides, and to create a citywide circulation of art with mobile public projects. Independent artists initiatives, art centres and museums backed by the major institutions such as Istanbul Modern and Santral Istanbul[1] participated in the project to draw public attention to the international audience of art lovers and collectors and capital that poured into Istanbul for the sake of contemporary art.

This lively atmosphere reached its climax at the opening of the Biennale. This year, there was so much interest that two openings were hosted at both Santral Istanbul and Antrepo. While Antrepo enjoyed a great success with its pavilion "Entre-polis," that attracted the biggest crowds during the Biennale, Istanbul Modern invited visitors to step right into an exhibition[2] on the Biennale itself. In this setting which was characterized by the neighboring corporate structures (Antrepo No: 3 where the Biennale was held and Antrepo No: 4 of Istanbul Modern), visitors were welcomed by several stands. In addition to familiar regulars like the Istanbul Foundation for Culture and Arts (IKSV) selling Biennale catalogues and souvenirs, the stand of Art-ist Publishing attracted quite a bit of attention. A meeting point for many, from participating artists to leading art writers, this stand was one of the most popular stops of the opening. Art-ist presented the audience with a reference book on the last two decades of contemporary art in Turkey.

“USER’S MANUAL Contemporary Art in Turkey 1986-2006” is a comprehensive edition published by Art-ist with the support of the publishing house Revolver based in Frankfurt, Germany. The co-editors are Halit Altındere and Süreyyya Evren. With the intention of offering an overview of the most recent twenty years of contemporary art in Turkey with contributions by 78 artists and 15 writers, Art-ist has delivered a comprehensive reference book that had been sorely missing on the market of art publications. So, now that a reference book is available, it is slowly finding its way into the libraries of many art enthusiasts and artists, and some criticism is beginning to be voiced, but no proper review on the book has been written so far.

The author of this article wants to take a critical look at the book. To clarify some questions, he conducted an interview with one of the editors, Halil Altındere whose cooperation was highly appreciated.[3]

VOL I:
Speed Reading

Initial Findings:
The publisher of the book, "Art-ist Production Design and Publishing", generally addresses a rather specific group of readers. Considering its target audience, the magazine positions itself close to the post-structuralist criticism and focuses both on Turkish and international contemporary art criticism. It has a vision that feeds off a provocative and opposing aspect of art. Art-ist’s profile if defined by writers such as Süreyyya Evren, Erden Kosova, and Sezgin Boynak. The publication in question, USER’S MANUAL, was prepared close to a reference book format derived from "Art Now." It appears to be a source that focuses on contemporary art from Turkey and consequently needs to deliver a general overview. Actually, this manual is an unusual publication for Art-ist in the way the book is presented. With its eclectic design, the publication stands out as something like a fetish object which may not appeal to long-time followers of Art-ist who are set on consistency. Art-ist is providing the reader with an elegant tabletop publication which is the very format it normally would deeply disapprove of.

The beginning of the book is divided into two chapters under the headings "Writers" and "Artists." An initial listing of dates and events and a preface by Süreyyya Evren and Halil Altındere and an introduction by Halil Altındere are followed by texts by 15 different writers. The second chapter includes 78 artists with four pages allocated to each. However, only visual materials were included in these pages.

This first chapter, which carries contributions by a central group from various generations, but particularly younger writers, provides a regional, historical, and general view of the contemporary art environment in Turkey and has an interesting story: As noted by Halil Altındere, according to the initial plans, the first chapter of the book was supposed to be composed of the transcripts of a debate at a roundtable meeting. This format was abandoned when the cooperation between participants could not be achieved and finally a compilation of multiple writers was selected. Now, although the texts are independent of each other, they nevertheless move on a chronological timeline extending from the 1980s to 2000s. This polyphonic structure is considerably similar to the format and content we know from other Art-ist publications. The essays as well as the accompanying predominantly black and white or blue visuals imply some reference to an Art-ist special issue. Süreyyya Evren collated the scattered pieces of this chapter and gave them a smooth and readable structure. While Süreyyya Evren put his editorial weight into the "Writers" chapter, Halil Altındere came to the forefront in the "Artists" chapter: Here, each artist was given four pages. Although some artists and exhibitions inevitably stand out in the essays that constitute the first chapter, the book follows a democratic policy in terms of the space provided to the artists. The issue that stands in the centre of criticism is the selection of these particular 78 artists, questioning whether Halil Altındere should have been such a determining factor in the choice of artists.

Another criticism voiced about the second chapter is the lack of additional reading available in the artists’ pages as the layout clearly focuses the reader's attention on visual materials only. In this format, with the exception of the pages where they appear as side notes in the texts of the first chapter, there is no mention of the artists’ production process and artistic understanding. Some artists are placed at the center of the texts while others only receive marginal comments in the footnotes—a situation that creates an obvious imbalance. This is once again proof of how little is actually read about contemporary artists in Turkey. In general, texts tend to deal with sociological issues, geographical events, works shown and stands taken. In addition, while information is available on certain artists active throughout the 1990s[4], the lack of analytical texts dealing with artists from the younger generation included in this book seems problematic.

While certain information may be obtained on artists referred to in the texts in the first chapter, there is a lack of information regarding the work of the artists who are not mentioned in this chapter. This shortcoming could have been overcome by including texts by the artists or short readings on their works in the second chapter. The editorial team also confessed that they had a difficult time due to the limited amount of texts provided by artists, and therefore chose this path to keep the balance and to be democratic. Despite all good intentions, the democratic ground tilts in the end, albeit inadvertently.

The book includes two indexes in addition to the two main chapters: "20 Important Exhibitions in Turkish Contemporary Art" and "Web Sites / Blogs of Artists, Initiatives, and Venues Controlled by Artists". Halil Altındere argues that we could see the former as a chapter and a matter for discussion in its own right. The second index, on the other hand, seems to be quite a right move, made in the name of "fairness" as mentioned by the editors. Here, a list of web sites and blogs of artists and writers from the contemporary art scene in Turkey is provided. The Internet and blog spaces deserve to be a subject of special interest. As a platform for many independent formations, they allow young writers and artists who experience difficulties in raising the required budgets to bring their publications to life. They enable them to present their activities rapidly to each other as well as to their audiences. In fact, some artists who work exclusively in the blog format deserve an important place in the Turkish art environment and it is good that the book has not overlooked such a vital field.

VOL II:
Second Reading, Detailed Reading

USER’S MANUAL: "Is this an anthology? A history book? A selection? Or, as the title announces with a tinge of irony, basically a user's manual?” Süreyyya Evren – Halil Altındere[5].

The historical process the USER’S MANUAL focuses on covers the decade between 1990 and 2000, during which the editors also played an active role in the art arena. Likewise, most of the authors we encounter in the first chapter either witnessed these years or debuted during this period. Among the texts about the 1990s, Ali Akay's piece titled "The Art Community in the 1990s" and Erden Kosova's "Contemporary Art in Turkey"[6] stand out. Evrim Altuğ's essay, "Media and Its Messages: Notes on Contemporary Art Criticism in Turkey" is noteworthy in terms of the issue, which it treats fairly. The author comments on the last two decades of contemporary art criticism in Turkey, not as an art historian but as an art journalist who has been working in this field for nine years, as he puts it. The text, "Visual Art as a Field of Complication" by Beral Madra—one of the most senior representatives of the country's contemporary art environment in the book—provides an assessment of the 1982-2007 period in Turkey departing from the generalist perspective. Ayşegül Sönmez picks up the thread from where Beral Madra leaves it and presents an assessment of the first years of the new millennium.

The impact that the Istanbul Biennale had both culturally and pedagogically on contemporary art in Turkey is described by Marcus Graf in a text on the history of the Biennale 1987-2007. Fulya Erdemci's essay "Thinking Otherwise"[7] notes that Turkey, and Istanbul in particular, has experienced an increased socio-cultural interest due to EU integration, however, with an emphasis on an Orientalist and touristic point of view. Erdemci analyzes the situation in regard to the changes during this era, constructs her essay on this problem and suggests alternatives.

In her essay "Digital-Minded Attempt: Detecting Digital Culture in Turkey", Başak Şenova establishes a family tree of collectives and individual artists who use new media as a form of artistic expression. Pelin Tan provides a short but a fairly informative text for outsiders where she evaluates artist initiatives and independent artist venues in Turkey which emerged mostly in the 2000s. Three essays that focus on the starting points of contemporary art in geographical regions outside Istanbul are ordered in a system which allows the reader to associate them with each other. These essays, written by Şener Özmen, Elmas Deniz, and Ferhat Özgür take a look at Diyarbakır, Izmir, and Ankara. The authors chronologically assess the independent structures and artistic movements at these places by moving from a local to a general perspective and by including various production strategies.

As noted by the book's editors, to understand the 2000s, first the 1990s need to be investigated; and to understand the 1990s, the 1980s and late 1970s are to be examined. The most striking document on 1980s is "Object Art, Conceptual Art, Post-Conceptual Art Trends in Turkey." The essay, written by Nilgün Özayten, is an extract from the author’s 1992 Ph.D. thesis. Yasıf Kortun's essay "Weak Fictions, Accelerated Destinies," written for the catalogue of the exhibition "Scorpaena: Contemporary Art from Istanbul" (Berlin 1998), is another authentic text that the editors “revived” for the book.

Looking at the 78 artists in the second chapter, we observe a general preference for artists who produced work during the 2000s. Halil Altindere personally takes responsibility for choosing the artists in this chapter (including the selection and arrangement of visual material which constitutes these pages). In this respect, the book differs from similar international works formed in accordance with the opinions of invited curators[8]. Generally, the selection of artists in such works is made by experts representing diverse philosophies and visions. In this book, however, artists and their works were selected only by one of the editors, which shifts the focus to artists he personally knows or has worked with, reflecting Halil Altındere's own curatorial chronology. To be fair, had the selection be made by an entirely different curatorial board, a great majority of the artists would have been chosen for this book.

USER’S MANUAL stands as the last step in Art-ist's and Halil Altındere's curatorial adventure[9] chronology. The comprehensive approach, which increasingly expands from the specific to the general, adopted by Altındere also in his exhibitions, aims to reach a wider audience.

The book clearly reflects the ebb and flow between Art-ist's provocative identity and its efforts to create a "guide" for a broader public. This tension becomes obvious with the two chapters seeming rather detached from each other. The effects of the struggle between "representation" and "identity" predominant in today’s art scene (with corporate museums, comprehensive reference publications, large private collections) also seem manifested in the book. This atmosphere also heralds a transformation in how contemporary art in Turkey is managed and presented. There is a need for change and new attitudes are under way. So it should not come as a surprise that USER’S MANUAL gives the impression of being the product of a transition period.

To conclude, a few remarks about recent developments:

It can be stated that the "National Exhibitions" in the 1990s were an important step[10], maybe even the beginning of change. These exhibitions could be called the away games for groups of artists from Turkey. And while the surprising interest in these events led to major breaks in the Turkish art world, they also communicated to international audiences that "there is contemporary art in this country." The introduction of USER’S MANUAL also mentions the so-called "Istanbul Miracle," a term referring to the surprising interest from the West. As a result, European curators reintroduced the Balkans to the agenda with a series of comprehensive national exhibitions that mainly focused on post-war trauma. The process continued as contemporary artists from Turkey found a special place for themselves in these exhibitions. Meanwhile, artists from Turkey also started to feature more prominently in art events outside Europe, such as the Sao Paolo Biennale.

Today, not the presence of contemporary art in Turkey is a matter of debate, but how to include new forms into the commercial art market. The number of institutions that show contemporary art is rising continuously, and some Turkish art institutions even participate in international contemporary art fairs. And while there is still some discussion in certain circles about contemporary art itself, many institutions and private collectors help contemporary artists gain stronger international recognition. Moreover, it is now possible for contemporary artists to find a place within corporate structures and other initiatives where long-term projects are implemented in order to ensure a sustainable impact. Given such vivid interest, efforts to record the near past of contemporary art in Turkey are inevitable, with private institutions, individuals, and museums launching initiatives reflecting their respective visions and strategies.

In this context, USER’S MANUAL Contemporary Art in Turkey is urgently needed. We shall thus extend our thanks first to the team that created the book, to authors and artists who shared their work without expecting anything in return, and finally to all those who are committed to the promotion of contemporary art in this country. Let us hope that the book will lead to further debate and subsequently to an abundance of publications on the topic.


* USER’S MANUAL Contemporary Art in Turkey 1986-2006, edited by Halil Altındere-Süreyyya Evren, Art-ist Prodüksiyon Tasarım Yayıncılık/İstanbul - Revolver Archiv für aktuelle Künst/Frankfurt am Main, 2007

[1] Santral Istanbul opened on 8 September 2007 with the exhibition "Modern and Beyond." The exhibition covered the period between 1950 and 2000 in Turkish art. Curators of the exhibition were Fulya Erdemci, Semra Germaner, Orhan Koçak, and Zeynep Rona. http://www.santralistanbul.com

[2] “Time Present Time Past – Highlights from 20 Years of the International İstanbul Biennale,“ September 2006 – 2 December 2007, Istanbul Modern, http://www.istanbulmodern.org

[3] For the full text of this interview please see www.resartworld.com
[4] This text, by Erden Kosova, is an excerpt from the exhibition catologue "In den Schluchten des Balkans"; curated by René Block at the Kassel Fridericianum Museum in 2003.

[5] Excerpt from the preface of USER’S MANUAL.

[6] Examples include interviews conducted by Erden Kosova and Vasıf Kortun with various artists such as Gülsün Karamustafa, Bülent Şangar, Esra Ersen, Aydan Murtezaoğlu, and Serkan Özkaya as well as various texts on their artistic production. (Please refer to the blogs http://vasif-kortun-eng.blogspot.com/ for Vasıf Kortun's articles and http://everestmylord.blogspot.com/ for Erden Kosova’s in Turkish.)

[7] The mentioned text was written for the catalogue of the exhibition "Focus Istanbul" but was withdrawn by the author as a response to the Orientalist approach of the exhibition and has not been published anywhere else.

[8] See: Ice Cream: Contemporary Art in Culture, 10 Curators, 100 Contemporary Artists, 10 Source Artists (2007), Vitamin Ph: New Perspectives in Photography (2006) are some examples published by Phaidon. Alternatively, series by Taschen such as Art Now (2001), Art Now Vol.2 (2005) and “Art Tomorrow” (2002) published by Terrail may also be added to these examples. Like the "User's Manual," these publications were also prepared not with the intention to accompany any exhibition.

[9] The exhibitions organized under Halil Altındere's curatorship include: “I am Bad and I am Proud” (2002), “Paving Stones Beneath the Beach”(2002) (Halil Altındere was co-curator of the exhibition curated by Vasıf Kortun and had assumed an important role in his artistic ascent with originating from Diyarbakır. Some artists coming from this region after the exhibition made an entry to the international art environment with their fierce and provocative rebukes.), “I will Kill You, I am Sorry” (2003), “Free-kick” (2005) (One of the co-exhibitions of the 9th Istanbul Biennale) and most recently “Be Realistic Ask for the Impossible” had the highest participation among exhibitions realized by Altındere. Mostly young artists were invited to show pieces at these exhibitions. They have been noted in Altındere's chronology as polyphonic curatorial works with increasingly crowded staff that aim to strike and shock the audience at first glance.

[10] Mahmut Koyuncu's essay in the User's Manual focuses on the national exhibitions, its genesis and the representation problem. See: User’s Manual, p. 88-101

User’s Manual: Contemporary Art in Turkey 1986-2006* Üzerine:

Kitap Eleştirisi:
Borga Kantürk, 2008

Giriş:

2007 yılının Eylül ayında 10.İstanbul Bienali’nin yaydığı elektrik, şehirdeki sanatsal aktivitelerin büyük bir coşkuyla ardı ardına patlamasına ve iki aylık bienal sürecinde on aylık tempoyu bir anda tüketmemize neden oldu. 10. Bienal, Vasıf Kortun ve Charles Esche’nin gerçekleştirdikleri bir önceki İstanbul bienalinden esinle, kente yayılma stratejisini, hem Asya hem Avrupa yakasına taşımayı amaçlamış, gezici kamusal projeleriyle de aşırı yüklenmiş bir sanat sirkülasyonu yaratmayı denemişti. Bu süreçte, bağımsız sanatçı inisiyatifleri, büyük sermaye destekli sanat merkezleri ve İstanbul Modern, Santral İstanbul[1] gibi müzeler, İstanbul’a akan uluslararası izleyicinin, koleksiyonerin ve sermayenin güncel sanat odaklı keşif gezisinde ilgi görmeyi amaçlayan etkinlikleriyle bienale eklemlenmişlerdi..

Bu kalabalık atmosfer, bienalin açılış etkinliklerinde zirveye çıkıyordu. Ancak bu seneki talepler o kadar fazlaydı ki, hem Santral İstanbul’da, hem de Antrepo’da iki görkemli açılış ardı ardına gerçekleştiriliyordu. Antrepo bienalin “Entre-polis”, başlıklı en geniş katılımlı pavyonunu ile sükse yaparken, İstanbul Modern gerçekleştirdiği bienal tarihine ilişkin sergiyle[2] bienal izleyicisini, en azından ilgili bir sergiyle, içeriye davet ediyordu. Birbirine komşu kurumsal (Bienalin gerçekleştirildiği Antrepo No:3 ve İstanbul Modern’in bulunduğu Antrepo No:4) yapıların yarattığı parti atmosferinin yaşandığı bu havuzda birkaç standla karşılaşıyorduk. İKSV’nin bienal kitaplarının ve hediyeliklerinin satıldığı alışılageldik standların dışında Art-İst yayıncılığa ait bir stand oldukça ilgi çekiyordu. Bienalin katılımcısı sanatçılardan, önemli sanat yazarlarına bir çok kişi için buluşma noktası olan bu mekan, açılışın gözde duraklarından biriydi. Art-İst iki-üç yıllık bir hazırlık periyodundan sonra Türkiye güncel sanatının son yirmi yılına odaklanan bir referans kitabı izleyiciyle buluşturuyordu. İstanbul Bienali ve İstanbul Modern arasındaki cause-effect tipi bir sergi stratejisi, takım oyunu gibi gözüken uzlaşmacı tavır istenildiği gibi işlemedi. Bu karmaşada karlı çıkan ise sade yalın standıyla, ilgi odağı olan art-ist yayıncılık oldu.

Art-İst’in, Frankfurt am Main merkezli yayınevi Revolver’in desteğini de alarak gerçekleştirdiği kapsamlı yayın, “Kullanma Kılavuzu: Türkiye’de Güncel Sanat 1986-2006” adını taşıyor. Kitap Halil Altındere ve Süreyyya Evren’in editörlüğünde hazırlanmış. Sözü geçen tarihsel döneme, 78 adet sanatçı ve 15 adet yazarın metinleriyle ışık tutmayı amaçlayan yayının çıkış nedeni Türkiye güncel sanatı için başvuru niteliğinde kapsamlı bir kitabın bulunmaması.

Artık konuya ilişkin referans bir yayınımız bulunmakta. Kitabın satışa çıkarılışından bu yana beş aylık bir süre geçti. Kitap yavaş yavaş bir çok sanatseverin, sanatçının eline ulaştı, kulaktan kulağa bir takım eleştiriler süre geliyor. Kitabın editörleri, birkaç duyuru ve tanıtım yazısı haricinde bir değerlendirmenin henüz yapılmadığından, gelen eleştirilerin de hep sözel olarak kendilerine iletildiğinden şikayetçi.

İşte bu metin, kitaba eleştirel bir gözle bakmak adına hazırlandı. Metin giriş niteliğindeki bu bölüm ve iki adet okumadan oluşuyor. Yazının iskeletinin kurulmasında ve kimi eleştiri noktalarının saptanmasında Halil Altındere ile yapmış olduğum sözlü görüşme bana kaynaklık etmiştir. Bu nedenle kendisine teşekkür ederim.


VOL I:
Hızlı Okuma


İlk Tespitler:
Kitabın yayıncısı olan “Art-İst prodüksiyon tasarım ve yayıncılık” aslında belirli bir sosyal sınıfa hitap ediyor. Hedef kitlesi itibariyle dergi, post yapısalcı eleştiriye yakın protest bir çizgiye sahip ve güncel sanat eleştirisi üzerine hem Türkiyeli hem uluslar arası sanat gündemine odaklanıyor. Sanatın kışkırtıcı ve muhalif yönünden beslenen bir vizyona sahip. Bu bağlamda Süreyyya Evren, Erden Kosova ve Sezgin Boynik gibi bu kanalın yazarlarının varlığı, Art-İst’in kimliğini belirgin keskin uçlarla çizmekte. Kullanma Kılavuzu adlı bu yayın ise “Art Now“ türevi bir referans kitap formatına yakın çizgide hazırlanmış. “Contemporary Arts from Turkey” vurgusu yapan bir kaynak olarak karşımızda. Bu nedenle de genel bir perspektif çizmek durumunda. Açıkça söylemek gerek ki kitap kurgusu bakımından alışık olmadığımız bir Art-İst yayınıyla karşı karşıyayız. Yayın, elit bir tasarım kimliğiyle, parlak kalın kapaklı bir fetiş nesnesi olarak göze çarpıyor. Bu tutum bir bakıma Art-ist takipçilerini ve bu kimliğin tutarlılığını savunan bazı kesimin negatif eleştirilerini almakta. Müzeler, galeriler ve enstitüler tarafından bugüne kadar üstlenilmeyen büyük referans kitapların yapısı ve şıklığını, bağımsız çatıdan gelen ve protest yapısına alıştığımız art-ist’in yayıncılığın üstlenmesiyle gibi bir durumla karşılaşıyoruz. Kitap, Art-İst’in bu bağlamda ürettiği ilk ve en geniş kapsamlı yayın olma özelliği taşımasının yanında, tasarım anlayışı ve içeriği sunuş şekli ile de kolleksiyonerlerin raflarında şık duran bir kitap olma iddiasını da karşılıyor.

Kitabı açıp index bölümüne baktığımızda, “Yazarlar” ve “Sanatçılar” başlıklı iki kısma ayrılmış olduğunu görüyoruz. Birinci kısım etkinlikler üzerinden konu edilen tarihlere ilişkin metinlerle durum değerlendirmesi yapmayı hedefliyor. Süreyyya Evren / Halil Altındere imzalı önsöz ve Halil Altındere’ye ait giriş yazısı sonrasında, 15 farklı yazarın metinlerinden faydalanılmış. İkinci bölümde ise 78 adet sanatçı bulunuyor ve seçilen her sanatçıya dörder sayfa ayrılmış. Ancak bu sayfalarda sanatçıların sadece iş görsellerine yer verilmiş.

Çekirdek yazar kadrosu farklı kuşaklardan, özellikle de genç yazarların Türkiyeli güncel sanat ortamına lokal, tarihsel ve genel bakan metinleriyle oluşturulmuş bu ilk bölümün ilginç bir öyküsü var. Halil Altındere’nin belirttiği üzere, aslında kitabın ilk bölümü bir yuvarlak masa toplantısı olarak gerçekleşecek bir tartışmanın kayıtlarından oluşacakmış ancak hedeflenen bu beraberlik sağlanamadığından bu formattan vazgeçilerek çok yazarlı bir yapıya dönülmüş. Yeni yapıda metinler, birbirinden bağımsız da olsa, 1980’li yıllardan 2000’lere uzanan bir zaman çizgisinde hareket ediyorlar ve bölümün eklektik yapısını oluşturuyorlar. Bu çok sesli yapı, Art-İst’in yayınlarında gördüğümüz formata ve içeriğe oldukça yakın. Yazılar ve onlara eşlik eden görsellerin siyah beyaz ve mavi ağırlıklı oluşu, kitapta biraz olsun Art-İst özel sayısı atfını yapıyor. Bu bölümdeki dağınık yapıyı akıcı ve okunabilir hale getirmek adına Süreyyya Evren’e büyük iş düşmüş. Süreyyya Evren “yazarlar” bölümünde editöryal ağırlığını koyarken, Halil Altındere ise “sanatçılar” bölümünde ön planda. İkinci bölümde ise durum bir bakıma değişiyor. Burada her sanatçıya dörder sayfalık eşit yer verilmesi olumlu gözüküyor. Birinci bölümü oluşturan yazılarda bazı sanatçıların, sergilerin öne çıkması kaçınılmaz olsa da, kitap sanatçılara verdiği alanda demokratik bir politika izlemiş görünüyor. Genellikle tartışılan nokta da bu 78 sanatçının seçimi noktasına kilitleniyor. Eleştiriler Halil Altındere’nin bu bölümdeki editörlüğü, bir bakıma küratöryal seçimi, bu kadar belirleyici olmalı mıydı sorusuna odaklanıyor.

Bu bölüme gelen diğer bir eleştiri ise, sanatçı sayfalarında bu sanatçılara yönelik okumaların yapılmamış olması. Okuyucuyu görsellere odaklayan bu yapı, hem kitapta hem Türkiye güncel sanat ortamında, sanatçıyı merkezine alan okumaların bir noktada tıkanık oluşunu gündeme getiriyor. Bu format ile sanatçılar, ilk bölümdeki metinlerde ara notlar olarak yer aldıkları sayfalar haricinde, üretimleri ve sanatsal anlayışları bakımından okunamıyorlar. Kimi sanatçıların metinlerin merkezinde yer almaları, kimilerinin ise birkaç dipnot dahilinde geçilmeleri, bilgilendirme bakımından bir adaletsizliği ortaya çıkarıyor. Bu durum Türkiye’de güncel sanatta sanatçı okumasının ne kadar az yapıldığını göstermekte. Okumaların genelde sosyolojik, coğrafi olaylar, bütünen ele alınan sergiler ve duruşlar üzerinden yapılması genel bir alışkanlık. Bunun yanı sıra 1990’larda etkin olan kimi sanatçılar üzerine bazı argümanlar üretilmişken[3] bu kitaba dahil edilen daha genç kuşaktan bir çok sanatçıya yönelik açımlayıcı metin eksikliği bir sorun olarak ortaya çıkıyor.

Birinci bölümü oluşturan metinlerde atıf yapılan sanatçılar hakkında belirli spesifik bilgiler edinilebilirken, bu bölümde adı geçmeyen sanatçıların üretimlerine ilişkin bir bilgi akışı eksikliği gözlemleniyor. Bu eksiklik, en azından ikinci bölümde sanatçıların kişisel metinlerine veya kitapta yer verilen çalışmalarına odaklanmış kısa okumalara yer verilerek kapatılabilirdi. Açıkçası kitabın editöryal kadrosu da bu türde okumaların ve sanatçıların kendilerini ifade eden metinlerin ciddi anlamda az oluşundan ötürü zorlandıklarını, dengeyi korumak ve demokratik olmak adına da böyle bir yola başvurduklarını söylüyorlar. Sonuca bakıldığında ise demokratik zemin istenmese de biraz kayıyor.

Kitap sözünü ettiğimiz iki ana bölüm dışında iki adet dizin içeriyor: “Türkiye Güncel Sanatında 20 Önemli Sergi” ve “Sanatçılar, İnisiyatifler ve Sanatçı Kontrolündeki Mekanların Web Siteleri / Blogları”. Halil Altındere bunlardan ilkini başlı başına bir bölüm ve tartışma konusu olarak görebileceğimizi savunuyor. Diğer sayfa ise editörlerin sözünü ettikleri “adaletli olma” vurgusu adına yapılmış, oldukça doğru bir hamle olarak görünüyor. Burada Türkiye’deki güncel sanat ortamına ilişkin sanatçılara ve yazarlara ait web siteleri ve blog’lar bir liste halinde veriliyor. Internet ve blog alanları, bir çok bağımsız oluşumun, yayın çıkarmak adına bütçeyi zor bulan pek çok genç yazar ve sanatçının kendi faaliyetlerini hızlı şekilde birbirlerine ve izleyicilere ulaştıracakları bir platform olarak özel bir ilgi konusu olmayı hak ediyor. Hatta bu işi ileriye götüren kimi blog yazarları sadece burada sürdürdükleri faaliyetlerle bile Türkiye sanat ortamı için önemli bir yeri hak ediyorlar. Kitabın da böyle bir alanı gözden kaçırmaması gayet sevindirici.

Vol. II:
İkinci Okuma, Detaylı Okuma:

User’s Manual: “Bu bir antoloji mi? Tarih kitabı mı? Bir seçki mi? Yoksa, başlığın da hafif ironiyle söylediği gibi, temelde bir kullanma kılavuzu mu?” Süreyya Evren – Halil Altındere[4].

İki ana bölümden oluşan Kullanma Kılavuzu’nun odaklandığı tarihsel süreç, özellikle editörlerin de sanat arenasında aktif rol oynadığı 1990 ila 2000 yılları arasını kapsayan on yıllık süreç. Bu bakımdan birinci bölümde karşılaştığımız yazarların çoğu bu yıllara tanıklık etmiş veya bu alandaki ilk faaliyetlerine başlamış kişiler. 1990’lara odaklanan metinler içerisinde Ali Akay’ın “1990’ların Sanat Ortamı” başlıklı yazısı ile Erden Kosova’nın “Türkiye’de Güncel Sanat”[5] adlı metni öne çıkmakta. Evrim Altuğ’un “Medya ve Mesajları: Türkiye’deki Güncel Sanat Eleştirisine Dair Notlar“ başlıklı yazısı, dürüstçe ilgilendiği konu bakımından kayda değer. Yazar kendi değimiyle “Bir Sanat Tarihçisi değil de, bu işi dokuz yıldır yapmaya uğraşan bir Sanat Gazetecisi yaklaşımıyla“ Türkiye’deki güncel sanat eleştirisinin son 20 yılına ilişkin notlar düşüyor. Ülkedeki güncel sanat ortamının kitaptaki en eski tanıklarından Beral Madra’nın “Bir Karmaşa Alanı Olarak Görsel Sanat” adlı metni, genel perspektiften hareketle Türkiye’de 1982-2007 arasındaki süreci değerlendiriyor. Ayşegül Sönmez ise Beral Madra’nın bıraktığı yerden devralıp 2000’lere odaklanan bir değerlendirme yapıyor.

İstanbul Bienali’nin hem kültürel, hem pedagojik yönden Türkiye güncel sanatına kattığı etki bienalin tarihine –1987-2007– ilişkin bir metinle Marcus Graf’ın kaleminden çıkmış. Fulya Erdemci’nin “Başka Türlü Düşünmek” metni[6] Türkiye’nin ve özellikle İstanbul’un AB entegrasyonu dolayısıyla yoğunlaşan sosyo-kültürel bir ilgiye maruz kalmasına, dışardan görünen temsiliyetinin ne kadar oryantalist ve turistik bakış odaklı olduğuna işaret ediyor. Erdemci metnini bu sorunsal üzerinden kurarak alternatif öneriler getirmekte ve duruma dönemin değişimi üzerinden bakmakta.

Başak Şenova, “Dijital Girişim:Türkiye’de Gelişen Dijital Kültürün Farkına Varmak” metniyle yeni-medyanın olanaklarıyla sanat üreten kolektiflerin, sanatçıların, düzenledikleri etkinler dahilinde bir şeceresini çıkarıyor. Pelin Tan, özellikle 2000’lerde karşımıza çıkan, Türkiye’deki sanatçı inisiyatiflerini, bağımsız sanatçı mekanlarını bir arada değerlendirdiği kısa ancak dışarıdan bir göz için oldukça bilgilendirici bir metin sunuyor. İstanbul dışındaki coğrafi bölgelerde güncel sanatın hareket noktalarına odaklanan üç metin editörler tarafından, birbirleriyle ilişkilendirilerek de okunabilecek bir dizgeyle, sıralanmış. Şener Özmen, Elmas Deniz ve Ferhat Özgür’e ait bu metinler Diyarbakır, İzmir ve Ankara’ya bakmakta. Yazarlar kendi bölgelerindeki bağımsız yapılanmaları, sanatsal hareketlenmeleri, lokalden genele hareket alanlarına ve farklı üretim stratejilerine odaklanarak kronolojik değerlendirmelere tabi tutmaktalar.

Kitap editörlerinin belirttiği şekliyle, 2000’leri anlamak için 1990’lara; 1990’ların kazısını yapmak içinse 1980’lere ve 1970 sonlarına değiniliyor. 1980’lere ilişkin en vurucu belge niteliği taşıyan metin “Türkiye’de Obje Sanatı, Kavramsal Sanat, Post-Kavramsal Sanat Eğilimleri” başlığıyla karşımıza çıkıyor. Nilgün Özayten’e ait bu metin, yazarın 1992 tarihli doktora tezinden derlenmiş. Vasıf Kortun’un 1998 tarihinde Berlin’de gerçekleştirilen “İskorpit: İstanbul’dan Güncel Sanat” adlı serginin kataloğu için hazırladığı “Zayıf Kurgular Hızlandırılmış Kaderler” başlıklı metin ise editörler tarafından özellikle kitap için kullanılmak istenen bir diğer metin.

İkinci bölümde yer alan 78 sanatçıya baktığımızda ise genelde 2000’lerde üretim göstermiş sanatçıların tercih edildiğini görüyoruz. Bu bölümdeki sanatçıların seçimi (buna bu sanatçıların sayfalarının içeriğini oluşturan görsellerin seçimleri ve sıralanışları dahil) Halil Altındere’nin kişisel seçkisiyle gerçekleştirilmiş. Kitap bu haliyle uluslararası örneklerdeki özel davetli küratörlerin fikirlerinin alınmasıyla oluşturulmuş yapıdan bir bakıma uzaklaşmakta[7]. Genellikle bu tür seçkilerde sanatçı seçimleri, farklı beğeni ve vizyonlardan gelen bilirkişiler tarafından oluşturulmuş listeler ışığında belirlenmektedir. Bu kitapta ise sanatçı ve çalışmalarının yalnızca kitabın bir editörü tarafından seçilmiş olması, kitabın kendi tanıklığı ve sergilerinde yer alan sanatçılar üzerine odaklanmasına yol açıyor. Özellikle orta kuşak ve genç sanatçılara, işlerine, bu ortamı bilen bir sanat takipçisi gözüyle bakınca ortaya Halil Altındere’nin küratoryal kronolojisi çıkıyor. Ancak bu seçkinin bambaşka Türkiyeli küratöryel bir kurul dahilinde yapılması halinde bile listede yer alan sanatçıların büyük çoğunluğunun benzer sanatçılara odaklanacağı da kabul edilmesi gereken bir gerçek.

Kitap bir noktada Art-İst’in ve Halil Altındere’nin küratoryal serüveninin[8] bir kronolojinin son halkası gibi duruyor. Altındere’nin sergilerinde olduğu gibi editörlüğünü yaptığı bu kitapta da, spesifikten giderek genele yayılan, kapsayıcılığı daha geniş kitleye ulaşmayı amaç edinen bir yapı ortaya çıkıyor.

Kullanma Kılavuzu, Art-İst’in provokatif ve uç olma durumunu koruyan kimliği ile, genele, geniş kitleye hitap eden bir “kılavuz” içeriği oluşturma çabası arasında bir git gel yaşıyor. Bu durum birbirinden kopuk gözüken, kaynaşmakta zorlanan iki bölüm arasında kendisini hissettiriyor. Kılavuz’da da tıpkı Türkiye güncel sanat ortamının, kurumsal oluşumlar ve sermaye ilişkileri etrafında yaşadığı “Temsil” ve “Kimlik” kargaşasının (hızlıca açılan müzeler, geniş kapsamlı referans yayınlara, büyük kişisel sergilere yönelen kurumlar) etkileri belirmiş gibi. Kitabın ortaya çıktığı dönemdeki bu atmosfer, Türkiye Güncel Sanatının kurumsallaşması ve yönetimi üzerinde dönüşüm sinyallerinin habercisi. Değişime ihtiyaç var ve taşlar yerinden tekrar oynamaya başladı. Bu haliyle de Kullanma Kılavuzu bir geçiş döneminin eseri olduğunu sezdiriyor.

Bugünlere gelene dek yaşananlara kısaca baktığımızda:

1990’larda “Ulus Sergileri“ adı verilen sürecin yaşanması önemli bir adımdı[9]. Bu süreç değişimin başlangıcı olarak nitelendirilebilir. (Bu sergiler, Türkiyeli sanatçıların gruplar halinde çıktıkları deplasmanlar niteliğindeydi. Bu etkinliklere gösterilen şaşırtıcı ilgi, hem ülke sanatında önemli kırılmalara yol açtı, hem de uluslararası ortam içinde “bu ülkede güncel sanat var” fikrini besledi. Kitabın giriş bölümünde, bu süreçte batıdan gelen şaşırtıcı ilgiye yönelik olarak Türkiyeli sanatçılara “İstanbul Mucizesi” adlandırmasından söz edilmiş.) Sonrasında Avrupalı küratörlerin ulus sergileri ve özelikle savaş sonrası travmalarına odaklanarak Balkanlar’ı tekrar gündemlerine almaları, bu coğrafyaya odaklanan bir dizi kapsamlı sergiyi gündeme getirdi. Bu sergilerde Türkiyeli güncel sanatçıların kendilerine özel yerler bulmasıyla süreç devam etti. Bu arada Avrupa dışı bölgelerde de, Türkiyeli sanatçıların varlığı önce Sao Paolo Bienali gibi önemi sanat etkinlikleriyle başlamış oldu.

Yıl 2008 ve şimdilerde artık Türkiyeli güncel sanatın varlığı değil, bu sanatın ticari olarak pazara ne şekilde dahil edilebileceği tartışılıyor. Güncel sanat sergileyen kurumların sayısı giderek artmakta ve kimi Türkiyeli sanat kurumları uluslararası güncel sanat fuarlarında da boy göstermekte. Türkiye sanat ortamında bazı kesimler oldukça bağnaz ve kapalı tutumlarıyla hala sanatın tanımsal tartışmalarıyla meşgul olup gelinen noktayı bir tül perdeyle örtmeye çalışsalar da, yurtdışından gelen bu ilginin farkına varmış kurumsal yapılar ve bireyler güncel sanatçıları kendileriyle beraber ilginin merkezine doğru birer adım öne çıkartmaktalar. İstanbul’un 2010 Avrupa Kültür başkenti seçilmesi, doğudaki sanat merkezlerinin yön değiştirmesi, Dubai’deki güncel sanat-para ilişkisindeki yeni hareketler.. Hızlıca açılan müzeler, sanatçı misafir programları artık güncel sanat adına günü kurtarmaya yönelik projeler değil. Sanatçıların devamlılığını amaçlayan 10-20 yıllık projelerin üretildiği kurumsal yapılarda ve diğer inisiyatiflerde Türkiyeli güncel sanatçılara yer bulmak artık mümkün. Bu ilgi varken, biraz kayıt dışı kalmış olan Türkiye güncel sanatının yakın geçmişini kayda dökme çabasına girmek kaçınılmazdı. Hem özel kurum ve kişiler, hem de müzeler kendi vizyonlarının ve stratejilerinin ışığında bu işe giriştiler.

İşte tam da bu zamanda, bir Türkiye Güncel Sanatı Kullanma Kılavuzu’na ihtiyacımız vardı. Öncelikle kitabı oluşturan ekibe, sonrasında da bu yayın için emeklerini karşılıksızca paylaşan yazar ve sanatçılara, güncel sanatın bu ülkedeki misyonu-vizyonu için emek veren bütün insanlara teşekkür etmek gerek. Umalım ki kitap gerekliliğini daha da yerine getirecek tartışmalara yol açsın. Böylelikle yayın konusunda bolca alternatifle karşılaşma şansını da bulabilelim.

*User’s Manual: Contemporary Art in Turkey 1986-2006, Edited by Halil Altındere-Süreyya Evren, Art-ist Prodüksiyon Tasarım Yayıncılık/İstanbul - Revolver Archiv für aktuelle Künst/Frankfurt am Main, 2007

[1] Santral İstanbul 8 Eylül 2007 tarihinde “Modern ve Ötesi” sergisiyle açıldı. Bu sergi Türkiye Sanatı’nın 1950 ila 2000 yılları arasındaki sürecini kapsamaktaydı. Serginin küratörlüğünü Fulya Erdemci, Semra Germaner, Orhan Koçak ve Zeynep Rona gerçekleştirdi. http://www.santralistanbul.com

[2] “Şimdiki Zaman Geçmiş Zaman - 20 Yılda Uluslararası İstanbul Bienali’nden İz Bırakanlar“, 06 Eylül – 02 Aralık 2007, İstanbul Modern, http://www.istanbulmodern.org

[3] Erden Kosova’ya ait bu metin, 2003 yılında Rene Block'un küratörlüğünde Kassel Fridericianum Müzesinde gerçekleşen 'In den schluchten des Balkans" adli sergi katalogundan alınmıştır.

[4] User’s Manual’in önsözünden alıntılanmıştır.

[5] Erden Kosova’nın ve Vasıf Kortun’un Gülsün Karamustafa, Bülent Şangar, Esra Ersen, Aydan Murtezaoğlu ve Serkan Özkaya gibi kimi sanatçılarla yaptıkları mülakatlar ve onların sanat üretimleri üzerine odaklanmış çeşitli metinler buna örnek verilebilir. (Vasıf Kortun’un yazıları için http://vasif-kortun-eng.blogspot.com/, Erden Kosova’nınkiler için ise http://everestmylord.blogspot.com/ adlı blog sitelerine başvurabilirsiniz.)
[6] Söz konusu metin, “Focus İstanbul“ başlıklı serginin kataloğu için yazılmış, ancak serginin oryantalist bakışta oluşuna karşı tepki olarak yazar tarafından geri çekilmiş ve başka hiçbir yerde yayımlanmamıştır.

[7] Bkz: Ice Cream: Contemporary Art in Culture, 10 Curators, 100 Contemporary Artists, 10 Source Artists (2007), Vitamin Ph: New Perspectives in Photography (2006) Phaidon yayınları tarafından çıkartılmış bazı örnekler. Buna alternatif olarak Taschen yayınlarından Art Now (2001), Art Now Vol.2 (2005) gibi seriler ve Terrail yayınlarından basılmış “Art Tomorrow” (2002) örneklere ilave edilebilir. Bu yayınlar da “Kullanma Kılavuzu” gibi herhangi bir sergiye eşlik etmeksizin hazırlanmıştır.

[8] Halil Altındere’nin küratörlüğünü yaptığı sergiler sırasıyla: “Kötüyüm ama gurur duyuyorum”(2002), “Plajın Altında Kaldırım Taşları”(2002) (Vasıf Kortun’un küratörlüğünde gerçekleşen sergide Halil Altındere co-küratördü ve bu sergideki diyarbakır menşeyli sanatsal çıkışında önemli bir rol üstlenmişti. Sergi sonrasında bu bölgeden gelen kimi sanatçılar sert ve provokatif çıkışlarıyla uluslararası sanat ortamına giriş yapmış oldular.), “Seni Öldüreceğim Çok Üzgünüm” (2003), “Free-kick” (2005) ( 9. İstanbul Bienali eş sergilerinden birisiydi) ve son olarak “Gerçekçi ol imkansızı talep et” Altındere’nin gerçekleştirdiği en kalabalık katılımlı sergiydi . Bütün bu sergiler daha çok genç sanatçıların davet edildiği sergilerdi. Giderek kadroları kalabalıklaşan, çok sesli, ilk karşılaşmada çarpmayı ve şoke etmeyi hedefleyen küratöryal çalışmalar olarak Altındere’nin kronolojisine yazıldılar.

[9] Kullanma Kılavuzu’nda yer alan Mahmut Koyuncu’ya ait metin ulus sergileri, ortaya çıkış süreci ve temsil sorununa odaklanıyor. Bkz: User’s Manual, s. 88-101


Köprüyü geçerken geriye doğru bakmak...

GİRİŞ

K2 Mekan mı?
K2 Kolektif mi?


Söz konusu edilen; tek bir amaca hizmet eden bir kolektif değil.
Ortaklık noktası, otonom. Coğrafi bölge ile de ilişkili şekilde, yaşanılan bir olasılıksızlık daha doğrusu alternatifsizlikten kaynaklı, beraber yaşama,hareket etme pozisyonu diyebilirim. Bu bakımdan haddinden çok parçalı ve tuhaf bir şekilde, günü kurtarırcasına bir hareketliliğe maruz kalmış bir yapılanmadan söz edebiliriz. Esnek bir yönelimi olduğu açık ve bu haliyle bazen de netleşemiyor, bu haliyle hala ötelenmekte. (Sanırım “gittiği yere kadar” yaklaşımı kaçınılmaz şekilde buralara da hakim.) Bu bir tezat, kabul ediyorum. İçeriden bakan biri olarak, hem esnek, hem inatla, disipline şekilde hareket eden bir yapıymışçasına, öne itilen (sürüklenen) bir oluşum ile karşı karşıya olduğumu belirtmeliyim. Burada söz konusu baskıyı, sağlayan şey ne peki, bütün bu şeyi taşıyan, taşımak zorunda olan mekan ve ona yüklenen haddinden fazla anlam ve bir türlü daraltılmayan alan(1)ı mı?

(1)(Burada alan- adı altında sözünü ettiğim şey: kapladığı yer anlamında bir alan, tanımlamasından çok, temsiliyet anlamında, alan. Buradaki sorun sınırların mekan dolayısıyla kesin ve net çizilmemesi ve böyle bir netsizlik karşısında, kaba bir tabirle e “mekan ismen,cismen ve fiilen büyük onu da kaldırır” türü bir gayri ciddiyete kapılmaktan dolayıdır. )

Bu baskı, çokta sanatsal aktivasyonun olmadığı bir kent göz önüne alındığında, başlangıcında bu yapı için iyi bir devinim yarattığı düşünülebilir, ancak zaman geçtik çe başlı başına bir sorun haline geliyor.

Temsiliyeti itibariyle hep kişilerin üzerinde gözükerek figürlerin çabalarını anonimleştiren bir “Mekan” temsili, yarattığı baskı ile büyüdükçe, kolektif emek içerisinde bir araya gelmiş bütün bu insanları boğmaya ve artık ezmeye başlat ve hareket alanını kişiler adına kısıtlar. Sanırım tam şu an itibariyle K2’ye de olan bu.
Bu iki çatallı sorunun gündeme gelmesini sağlayacak kadar.
Peki öyleyse asıl olan soru:
Hangisi k2?
Kime göre, ne için ?
İçerdeki, yakın temas, refleks gösteren ile (lokal) dışarıdaki, (ulusal) dışarıdaki ve (uluslar arası) dışarıdaki bu pozisyona nasıl bakıyor?

Birinci Bölüm:
Deplasmanda bir K2


Az önce sözünü ettiğim meseleye iyice aşina olabilmek için 2 farklı şehir ve 2 farklı k2 temsili üzerinden yaşanılanlar üzerinden hareketle açıklama getirebiliriz.

Hikayelerden 1.si: K2’nin en son çağrıldığı etkinlik olan, 10.İstanbul Bienali. Santral İstanbul, Silahtarağa lokali, ve bu kurtarılmış, korunaklı üs-de, inisiyatifler alanı içerisinde K2’nin temsil sorunu.

Belli ki, İstanbul Bienali, Santral’e doğru açılım gösterirken, bu alanın inisiyatif olgusu ile nasıl kaynaşabileceğini pek de düşünmemiş. Yok yanlış bir kelime seçimi yaptım, sanırım, düşünmüş, kağıt üzerinde planlamış fakat hiçbir şekilde kısa süreliğine bile olsa deneyimlememiş, test etmemiş. Tıpkı bu seneki bienalin genel ikileminde olduğu gibi, geriye çok güçlü bir kitap ve kağıt üzerindekinin yarısı kadar bile sağlıklı yaşayamayan bir bienal kalıyor, geriye.

Öncelikli olarak daha geniş bir bölgeye yayılarak, insanları orada tartıştıracak geçici de olsa yaşayan bir yapı hedeflenmişti. Ancak tartışmak ne kelime, orada bulunmaya uzun süreli vakit geçirmeye bile güdüleyecek bir koşulları yoktu oradaki inisiyatiflerin.
Yine karşılaşılan şey belki de global çağ kalabalık sergilerin genel bir sorunuydu. Bu süreç deneyime dökülemeden, öncesinden kontexte işlenip, uygulama vakti geldiğinde de hiçbir şekilde bir araya doğru şekilde getirilemedi. Bir araya gelemeyen, uyuşmayan ve elbette deneyimleşemeyen 3 şey Mekan, İnisiyatif ve ne yapacağını bilemeyen, gardını almakta zorlanan izleyiciydi. (izleyici potansiyelini de kendi içinde 3 e bölebiliriz.

1. Santral İstanbul’un ve bienalin ziyaretçileri, geçici süreliğine orada bulunanlar.

2. Taşınan bilgi üniversitesinin öğrencileri, Sanırım Hanru tarafından asıl hedef kitlesi onlardı. Öyle ya mekanda daha kalıcı şekilde orada bulunan onlardı. Kısaca kampus sahipleri işte.


3. Silahtarağa’nın bağlı bulunduğu yerel bölge’nin (Eyüp) sakinleri. Hanru’nun ikinci derece gene kaynaştırmak istediği belkide, inisiyatiflerin (lokalden aldıkları güç, çevresel ilişkileri, iletişimleri dolayısıyla) rolü ile bölge sahipleri ile yeni üs-sün sahipleri arasında bir platform kurma ütopyasıydı. Sahi bu bienal’de ne kadar çok ütopya var. (Bu taktik İmç’de sanatçılar ve esnaf arasında bir bağ kurma çabası ile izleyici kitlelerin sosyal sınıf farklarına rağmen kaynaştırılmaya çabası ile benzer şekilde denendi, ama sonuç gene çok ütopik kaldı.)

Abartılı gelebilir hatta bence çok abartılı bir benzetme:
Bu Berlin duvarının doğusuna, ortada koca duvar varken duvarın batı kanadında geçici bir bölgeden, doğu yakaya uzanan bir inisiyatif modeli çizmek gibi bir durum gündeme getirdi bu pozisyon.


İnsiyatif, lokal ile kaçınılmaz olarak ilgilidir. Çünkü o lokalde yaşar, lokalin sözünü uluslarası perspektifte bir trafiğe sokar ve kendi bölgesine ya da kendi kolektifine bir üretim ağı açar, çeşitli üretimleri ve düşünceleri de dışarıdan davet eder.

Bu modeli, Santral İstanbul, tepeden inme yapısı dolayısıyla pekde anlayamadı.
Son derece, serbest ve otonom bir ortamın oluşması gerekliyken, düşünülürken, (bu yapıyı deneyimleme ihtimali, varoluşuna zaten ters olan) bir kurum-marka tarafından
geçiştirildi. İnsiyatif mekanı düşüncesini, fuar standı mantığında hazır edip,işletmeyi hedefleyen bir strateji bu geçiştirmenin sonucudur.Yaşamayan ve yaşamak için gerekli vakti olmayan bir insiyatifler bölgesi. Elbetteki bunun sonucu, kısa günde bir fuar alanındaki standlardan öteye geçmeyen yapı.

Burada göze çarpan şey tıpkı sanat fuarlarında olduğu gibi, nasılki meşhur bir galerinin, özel mekan giydirmeleri ile işaretlenmiş, şatafatlı mekanı ile yanında orta bütçeli kalbur altı galerinin küçük ve önemsenmemiş gibi duran mekanı. Aynen bu ruh halini çağrıştırıyordu, Santral’deki konumlar. Isola ve Apartman, K2 ve en son mekan şeklinde sıralanan oluşumların, temsili mekanları tek katlı küçük bir mekanında ve ardı ardına sıralı odalar şeklinde gerçekleştirilmişti. Hal böyleyken Günümüzde tartışılan konu “Global çağda Bienaller-Sanat Fuarlarına dönüştü”, kanısı gerçeğe bir nebze daha yaklaşıyor. Burada bir sorun ortaya çıkıyor. Fuarlar bir hafta o dinamikliğini bir show-room edasıyla Mekanını, galerinin bir stand halinde kabulü olarsak taşıyabilirken, 2 aylık bir bineal bunu taşıyamıyor. Sahi İzmir’den ve Milano’dan veya Istanbul harici herhangi bir yerden, bir kolektifi, sekiz hafta boyunca orada nasıl tutacaksınız ve iletişime sokacaksınız? Elbetteki hatalı ama işler şekilde kolay kurulup, bir görevli tarafından rahatça organize edilecek şekilde, ziyaretçilere hazırlanacak hal durumu tercihiniz. İnstiyatif bu tanımı ne kadar karşılar, bu kimin sorunu ki zaten?

Burada K2 ve yapısına geri dönüyorum ve cevabı K2 üzerinden arayacağım.
Yazının en başında bahsettiğim K2 ve bugünlerdeki temsil sorunu bir iç etken olarak eklenince, asıl problemin konuk (k2)– ev sahibi (Bienal&Santral) ve ziyaretci arasında kimsenin bu sorunu üstlenmek istememesi üzerine odaklanıyor. (Ziyaretçi bu konuda en suçsuz ve duruma geçici maruz kalan olarak devre dışı bırakılabilir. Onlara hazırlıklı gelmelerini öğüt ederek, gardlarını almamakla suçlamak biraz insafsızca olur.)
K2’den, İzmir’de yaşayan ve üreten insanların bir araya geliş sebepleri: ortak bir mekan var bu yadsınamaz bir gerçek. Fakat o mekanı dönüştürmeye çalışan insanların üstlendiği rol ve bu rol karşısındaki beklentilerin hem bu konuk olarak gelinen mekanda hem de artık İzmir’de çakışmaması “K2” yi bir kavram olarak tüketip içini boşaltıyor.
Beklenti olarak sözünü ettiğim şey ne?

Santral için: Mekanı en iyi şekilde doldurmak. Kurgunun iyi ve makul bir şekilde gerçekleştirilmiş, hazırlanmış olması.

Bienal ve Hanru için: Dışarıdan, İzmir’den o insiyatifler alanı için bir temsiliyet ihtiyacı, (denge adına.) K2 sanırım diğer insiyatifler ile kaynaşmaya girebilme ve Isola ile Apartman arasinda bir mekanı bienal süresince vakit geçirilebilir bir alan olarak kurgulanması adına çağrıldı.

K2 için :

K2 kısmından da açıkcası tam olarak bakamıyorum, bunun nedeni tam da bienalin (geçte olsa başlayan, santral İstanbul, hazırlık) sürecinde K2’nin hem coğrafi hem insani temsiliyetini ertelenmiş bir karmaşa içinde bulması ile de ilişkili. Bu tam olarak bir iç savaşa benzetilemez ancak kendi temsiliyetini ciddi anlamda sorgulaması gereken (kurum mu? Mekan mı? Kolektif mi? İnsiyatif mi? Sanat Merkezi mi? Bir modelin, misafir olarak çağrıldığı mekandaki aidiyetsiz kalışı ile ilgili sanırım.
Şu an itibariyle ne Santral, ne Bienal ve Hanru, Ne K2 (Hangi temsiliyle?) ve işin acı tarafı Silahtarağadaki lokali hedeflenen bu ilişki ağına dahil olamıyor. Model bir türlü işlemiyor.
Suçlu aramak değil, sorgulama ve çözüm üretme, önerileri çabasına girişmek gerek. Geleceğe dair işleyebilecek öneriler.
Bu metin bir bakıma ertelenmiş bir iç dökmedir ve K2’nin Santral İstanbul’daki geleceği ve konumunu tartışmak amacıyla yazılmıştır.

OKUR için NOTLAR:

1- Geçtiğimiz günlerde Markist eleştiriden girip, Global çağda futbolun yeni evrenselci yapısını ve klüplerin kapital ile olan yapısını sorgulayan ciddi bir eleştiri metin ile karşılaştım. İşin ilginç yanı da bu metnin avrupanın pek çok ülkesinde şubeleri olan bir global futbol magazininin içinde karşıma çıkmasıydı. Yazıdan çıkarılacak özet global çağda, sermayeden çok, lokal güce dayalı futbol takımlarının, uzun yıllar boyu yöntemle büyük başarılar elde etmiş, istikrar yakalamış olsalar bile, artık şirketleşen zengin futbol klüpleri karşısında başarıya ulaşma şanslarının kalmamasıydı. Bu yazıya benzer şekilde İzmir’deki futbolun temsilini göz önünde bulundurduğumuzda, eskiden oldukça büyük başarılara ulaşmış lokal klüplerin 2. ve 3.liglerde debelenmesi, Göztepe’ futbol takımının ise Amatör Lige kadar düşmesini gayet huzur kaçırıcı örnekler olarak ortaya çıkmakta.

2- Bununla beraber, (bu benim fikrim) gene İzmir üzerinden bakılırsa, takım sporlarının (özellikle futbolun) ve sanatın kaderinin benzer çizgide yazıldığı ile karşılaşırız.
Söyle bir ifadeden yola çıkarsak, Sanat ve Bienaller ne kadar Globalleşip, Fuarlara yakınlaştıkça, yerel coğrafya da üretim gösteren, düşük bütçeli ve kar amacı gütmeyen oluşumların yaşama şansları hatta varlık nedenleri tartışılır boyuta geldi. Bu oluşumlar Şirketleşen sanat kurumları ve pratikleri karşısında, söz haklarını, uluslarası top etkinliklerdeki temsiliyetlerini giderek, turistik bir yerel temsile dönüşmesine engel olamamaktalar.


Bölüm 2:

Global sistem lokal bölgesinde faliyet gösteren bir insiyatif modeli trendlere ve büyük bir piyasaya yönelim göstermiş şatafatlı bienaller kuşağında bir yere itelelendiğinde konumunu şaşırıyor. Bunun yanı sıra da para ve ilgi odaklarına, yeni uluslarasıcı bir kılıfı da üzerine uyduramayıp, sürdürülebilir bir başarıdan mahrum kalıyor. Paranın sanata olan akışının da bu bağlamda başka yönlerden çizildiği de malum.

Bu bakımdan her ülke her duruşun temsilinin yapıldığı fuarlaşmış bienaller ağı ve lüreselce bir “yerel” tanımını devreye sokup, kendi ligine (klasmanına) yerel tadlar transfer ediyor. Bunun sebebinin cidden bölgelerde iyi güçlü şeylerin korunması ile alakalı değilde sanki tıpkı NBA liginde olduğu gibi çin’in en iyisini ve beraberinde avustralya’nın en iyisini getirmek, onları aynı çatıda bir araya getirmek ile mi ilgili olduğunu sanıyorum. Bu Manchester United’in kadrosuna Çinli bir oyuncuyu alıp, çine turneye çıkması ve kadrosuna dahil ettiği Çinli yıldız oyuncu ile lokal bölgenin takımlarını 7şer sıfırlık absürd skorlarla madara etmesine neden oluyor. Benzeri benzer nedenlerden ötürü, Santral istanbul’da yaşanmakta. Bienalin, en gündemde olan ISOLA insiyatifini star olarak çağırıp, yanına izmirden K2, diğer yanına istanbul’un en eski yaşayan insiyatiflerinden Apartmani da koyarak her kezi kendi destekçisinin katkılarının eşliğinde, kendi geçici odasına konumladı. Bu az bütçe harcanmış bir game-park oluştururken, yanında da adaletsiz şekilde Santral’in kendi görkemli Game-parklarını birer birer –iyimser şekilde, büyük partilerle açmasına da meydan verdi.

Peki ne yapılabilirdi:
İnsiyatiflere yaşama alanını verirken onları lojistik olarak işlemeyen “esmer sarışın” (Bu tabiri Vasıf Kortun’dan ödünç alıyorum) bir bölgede hapsetmeyip, 9.bienalde olduğu gibi, bazı konuklarını Deniz Palas apartmanında olduğu gibi yaşanası bir ruhu olan mekana davet edebilirdi.
Santral yerine, şehrin yaşayan bölgelerine davet edilip, orada bir süre çalışmaları sağlanırdı. 9B’de bu gayet güzel işlemişti, Nedko Solakov, Lucas D., Paolina O, Servet K. Ve Phill Collins ile, bienal öncesinde mekanda harcanmış vakit ve residens yapısı bienalde gezerken bile kendisini hissettiriyordu.

10B. Geri dönersek, burada hem eleştirirken hem de okurken gözden kaçan şey, Santralin, kolonyalistca bir coğrafyayı, ehlileştirmeye, sahiplenmeye kalkmışken, Bienal’in ve Hanru’nun insiyatif modelini, fazla iyimser bir şekilde bu zorlama yapıya buyur etmesi ve izletmeyi denemesi.
İnsiyatiflerinde bunu önemli bir katılım olarak görüp, lojistik alan olarak irdelemeyip, koşulları baştan kabul etmesi ise diğer bir tartışma olabilir. Eninde sonunda insiyatif adı altında çağırılmış bu model, hatalarıyla riskleriyle, günü gününe çakışmayan daha insani reflekslerden beslenen bir yapıya sahiptir.

Eğer siz bu yapıyı bienalin açılmasına 1-2 ay kala mekanlarımız hazır, buyurun yerleşin havayi soluyun hali ile transfer ederseniz sonuç anlamsızlaşır. Hele hele farklı ülkelerden lokal liglerinden gelen bu transferleri bir anda hayalini kurduğunuz görkemli ligin, tepeden inme modelelleriyle (santral müze ve sergisi) bağdaştırırsanız, üstüne birde görkenmi kokteyller zinciri ile hepsini bir oldu bittiymişcesine lanse ederseniz, sonuç biraz görgüsüzlük olabilir.

Güzel hatta tıka basa yemeğe ve eğlenceye doyulan bir açılış sonrası, ardında kalan sorular.
Burada başrol oyuncuları kim?
Santral Binası ve müzesi’nin görkemli koy-yerleştir sergileri mi?
Yoksa İstanbul Bienali’mi?
2 si birbirinden ne kadar besleniyor?
ve inisiyatifler düşünüldüğünde bu beslenme ne kadar gerekli gözüküyor?
Sanırım artık bienaller için, ,Bunun yanında oda olsun temsiliyet hakkı geçmesin o da gözüksün zihniyetinin artık terk edilmesi gerekiyor. İnisiyatif modeli içinse bu konumlandırmadaki yerini, pozisyonunu iyi çizip, izleyici ile marka arasındaki köşe kapma çabasına kendini kaptırıp, etkinliğin altında ezilmemesi keza.


Yerel’in bu evrensel modelde işleme şansıda global sınırları gerçekçi olarak delmesi ile gerçekleşebilir. Yerel’in işte şansı yok bu noktada. 10B.nin yerel gücü kollektivite halinde diğer yerellerle birleştirebileceği bölge insiyatifler alanı olabilirdi.
Bir okul ile bienali bir ses olarak düşünülmüş insiyatif modelini aynı mekanda isminin şiirselliği ve kavramsallığı ile “SANTRAL” başlığı ile öpüştürmek muhteşem bir buluş gibi gelebilir. Ancak Türkiye’nin kurumsallaşmalarda genelde temsili “mekanı” abartıp, içini doldurumama alışkanlığının bir sonucu da hem bienalde, hem santralde, bir özeleştiri olarak hem k2’de ve hatta Apartman, Fiji Bienali Pavyonları ve Isola’da da.
Santral’in paketlenmiş göstermelik enerjisi, güncel sanat dinamiğinde elektriğe donüşememişti. Orada ki inisiyatifler için yapay bir enerji üretim modeli değil, aksamalıda olsa yaşayan ve doğal bir “güneş enerjisi” gerekliydi.
Öyle olsaydı, ne apartman bir dijital lcd havuzu ve mekan giydirmesi ile bir serginin fuar için tekrar hazırlanmış giydirme enstalasyonunu yapardi, ne Isola inşa ettiği sinema salonu ve devasa çıktılarıyla, yanlarına iliştirilmiş Türkçe ve İngilizce datalarla boş ve ıssız kalırdı. K2 içinde keza…
Ortada K2’nin reel ofisinde olmayan bir IMac- çok sağlam bir ses sistemi ve ansülmeni yüksek bir projeksiyon cihazı var. Ancak K2’yi zamanında teknik donanımsızlık halinde bile işler haline getiren “insanlar” orada değiller. Kalacakları bir yer geldiklerinde oluşmamıştı, ama bu günlerde 5ytl kağıt bardak kahve alacakları bir şık kafe ve cok klas bir yemekhane bulabilirler tabi İstanbul’da kendilerine 10 gün geçirecek orada konaklayacak koşulları sağlayabilirlerse.
Yereli globalin kurallari ile gösterişli bir merkeze sürükleyip “yeni evinde oynamaya” davet edip kısa sürede adapte olup, güzel bir gösteri yapmasını beklemek. Güncel sanatımızdaki çarpık ve kanalını şaşırmış kurumsallaşma çabalarında, çok sık maruz kaldığımız bir durum haline geldi. İşin kötü tarafı özellikle bu kurumsallaşma müsrifliğini modelleri ayrıştıramadan,tartışamadan 2010 yılına kadar görecegiz, özellikle İstanbul’da.

Ara not: Santralin “yapay elektriği” ve bilgi üniversitesinin elegant geniş-wide bakışlı, Avrupa merkezli ve ayrıştırmacı eğitim yapısı, yerine inisiyatiflere mekan için acaba başka okullar kurumlar olabilir mi sorusunu hep kendi aramızda tartıştık.
İnisiyatifler için veya bienal için illaki “bienal bir okuldur” bunun pedagojisi bir kurumsal çerçevede altı çizilmelidir, iddiası Hanru’nun ilk görüşmelerinde, ziyaretlerinde de açık edilmişti. 10B, bir okul olacaktı ve zaten ülkemizde açıkları olan Güncel sanatın eğitimsel boyutunu da tartışacaktı. Bunu neden daha uzun yıllar bu ülkenin sanat dinamiğini tetiklemiş okullar değil de santral olarak seçildiğini de düşünmedik değil.
Doğru ya, Marmara Gsf, Mimar Sinan Gsf veya daha yeni yeni parlayan gayet olumlu hareket alanı yaratan Yıldız Teknik Görsel sanatlar … ?
Bu kurumların hepsi konumları dolayısıyla ayrıcalıklı. Yıllar boyu sosyal-sınıfsal fark barındırmadan, mihramını elitleştirmeden sanat eğitimi veren kurumlardı. Üstelik Okulu okul yapan mekanıdır dan yola çıkarsak, tarihsellikleri de vardı. Başlı başına “okul” ve “hoca” sıfatını taşıyan bu karizmatik kurumlar, neden bienalin pedagojik yönünün içerisine giremedi-yi sorguladık, durduk. Ancak bu sorgumuza maalesef yanıtı, içlerinden en güncel sanata yakın olduğunu düşündüğümüz Marmara üniversitesi gsf. verdi. Sanırım yine bir şeyler eksik işliyor ve bize baştan doğru işleyecek kuralları, ayrıştırmaları yapmamızı sağlayacak bir eğitim süreci uzak. Gene iş kendi kendine eğitim ve öncelikli deneyimle ilerlemeye mahkum gözüküyor. Düşe kalka, bolca hata yapıp, dersler alarak kendi başımıza ilerliyoruz. Yapabileceğimiz ve önemsememiz gereken şey sanırım deneyimleri kayda geçirmek, En azından hataları tekrarlamamak veya farkına vardırabilmek için.

Borga Kantürk, Ekim 2007

YENIDEN YAZMAK!


Finlandiya’dan bir sanatçı Jari Silomaki. Jari ile çok görüşmesek de iyi bir arkadaşlığımız var. Kendisiyle iki kere çalışma imkanı buldum. Birincisi bundan 2 yil once Munih’teydi. Bu ilk karşılaşmamızdı ancak karşılıklı yabancısı olduğumuz bu kentte geçirdiğimiz bir haftalık süreç birbirimizin duruşlarını ve kısa süreliğine de olsa yaşama bakışlarımızı tanımlamız için uygun bir süreydi.Oldukça kalabalık katılımlı “Avrupalı oluş” merkezli bir tematiğin üzerine kurulu bir sergiydi. (Check-in-Europe:Reflecting Identites in Contemporary Art (1)) 4 farklı alt sergiden oluşan bu etkinliğin, Nordic ve turkiyeli sanatçıları içeren “P2p:Invisible landscape” başlıklı bölümünde Jari Silomaki ile birlikte yeralıyorduk.. Hedeflenen mesele Avrupa’daki Turkiyeli ve Nordic bölgedeki kendi sosyal çevresinden, kendi dertlerinden beslenen, grupların ve sanatçıların arasında bir paylaşım alanı inşa etmekdi.Burada altı çizilecek durum: Lokal kodlardan beslenen ve bu öznel (kimi yerde yerel olarak tanımlanabilecek duyarlıktan vazgeçmeden) kendilerini global sanat arenasında görünür, dinlenir kılacak şekilde dolaşıma sokabilecek, bir ağ arayışına girme çabasıydı. Bunın mümkünatı üzerine bir deneyelim, gorelim, pratigini sorusunu gündeme getirmekti.

Serginin ozellikle de avrupa patent ofisi gibi bir kurumsallık altında ve de Almanya gibi kuralcı bir disiplin geleneğinden gelen bir ülkede yapılıyor olması, bir çok prosedürü, sanatçılar açısından çeşitli kuralları, sigorta, maliyet ve kimi yerde paketlenmiş bir şıklıkta görünme yükümlülüğünü hissettiriyordu. Alışıla geldik olan buydu ve serginin “P2p invisible landscape” haricinde, yer alan çalışmaların çoğu, şıklaştırılmış ve keskinleştirilmiş halleri göze çarpıyordu. Bu durum işlerin çevrelerinde sanki bir dokunulmazlık halesi yaratmaktaydı. Özenle tasarlanmış bir vitrinin arkasında konulmuş, kendi doğallıklarında kopartılıp, (beklenildiği gibi) sunuma hazır hale getirilmişlerdi. İşte Jari ile tanışmam tam da bu ortamda gerçekleşti.

Bütün bu genel hava hakimken, (büyük ebatlı bir o kadar da ağır çerçeveli kimi işler özenle güvenlikten sorumlu bir ekip tarafından duvarlara sabitlenmekteydi.)bir den Elinde 35 x 25 cm.lik 100lük kodak fotoğfaf kartı kutusu olan bir adam geldi. Sergi kurulmaya devam ediyordu ve biz onun işinin yeralacağı özel kapalı devre alanı tasarlamaktaydık. Ve bu adam kendi sırt cantasında Helsinki’den getirdiği fotoğraf kutusunu özenle çıkartıp içerisinden kare ebatta 20x20cm.lik 100 adet renkli fotoğraftan oluşan calışmasını çıkardı. Sonrasında da küçük bir iğne kutusu ile, kendisine ayrılan bölgeye seçtiği fotoğrafları hikayesini parça parça ördü. Bu kadar kırılgan ve kendi halinde bir jest onca görkemli hengamenin arasında, kibar ve kaçırılırsa üzülünecek bir takdire şayanlık yaratmayı başarıyordu.

Günümüzde fotoğrafik çalışmaların boyutları ve ışıklılıkları büyük yağlıboya resimleri çağrıştırıyor, bu büyük etkinlikler tarafından tercih edilen bir koşul fotoğraf sanatçılarını düşününce. 10 İstanbul Bienalinin en çok kullalanılan imgelerinden biri AES+F’in (2) barok dönem felaket temalı tablolarını çağrıştıran devasa panaromik görseliydi Büyük bir prodüksiyon olarak günümüz fotoğrafının reklam kodlarından beslenen
yönünü temsil ediyordu, bir çok yayına da kapak görseli oldu. Veya Andreas Gursky, Jeff Wall gibi film seti inşa edermişcesine hazırlanmış “kusursuz” insan üstü, labaratuvar işlere alışkın olduğumuz global sanat dünyasının içinde farklı bir yere işaret ediyor Jari Silomaki. Evet o’da fotoğraf medyumunu kullanıyor ancak Onlardaki gibi renkli ve ışıltılı görüntülerinin “sonuc”u olarak “fotoğraf”ı hedefleyen bir yapının yerine başka bir şey koymakta.
Jari Silomaki dönemdeşi çoğu fotoğraf kullanan sanatçının aksine, hala bu medyumun ilk dönemlerindeki, küçük boyutlu kimi yerde özellikle siyah-beyaz ve yaşamı nakşeden haline inanıyor. Bu nedenle de fotoğrafın anlatımcı ve sürece, tarihselliğe, belleğe ilişkin yönüne odaklandığını görüyoruz.

Kendisiyle ikinci buluşmamız da o’nun fotoğrafa tam da bu yönden bakması nedeniyle olmuştu. Bu dergide bir diğer yazıda sözü edilen “Personal War stories” serisi, 24.08.2007 - 22.09.2007 tarihleri arasında gene bir alman şehri Frankfurt’ta, küratörlüğünü yaptığım “Hope is a good thing”(3) başlıklı sergide yer aldı. Münihteki hissiyattan sonra kendisini bu sergiye iş üretmeye davet ettim. Aradaki epeyce bir coğrafi mesafeye rağmen, bu sergi için bir seri üretmeyi gönülden kabul etti. Jari kendisi işlerini asmaya gelemedi, ancak gönderdiği şeyler gene 1 adet fotoğraf kartı kutusu fotoğraf sarılı bir karton rulo ve iğnelerin yeraldığı küçük kavanozdu. O ufak paketin içinden kendi halinde dünyasını galeri mekanına yayan bir atmosfer çıkacağını hem sergi küratörü olarak ben, hem de sanatçının kendisi biliyordu, hissediyordu. İşte burada sözünü etmeye çalıştığım bu elektrik, mekana yayıldığında sonuç ilgi çekici oluyor. Hatta alışılageldik büyük beklentilerle sürece tanık olan güncel sanat alanından gelen pek çok kişi şaşırıyor. Ufak bir kutu, bütcesiz bir çaba, sigorta yok garanti yok, ödenek yok ve bir şekilde yine de birilerine ulaşan bir paylaşım alanı. Hem aslında bu kadarda ufak ve basit görülebilir bir jest iste, alışkanlık ve ısrarlar üzerinden hareket edebileceğine dair inançda kendisine yaşama şansı buluyor. Fotoğraf’da bakıldığında böyle basit bir şeyden başlamıyormu serüvenine, “ben oradaydım” gibi basit bir cümleden...

Bu noktadan hareket edince, Jari Silomaki’nin yapıt okumalarını kuramsallaştırarak yapabilecek bir vizyondan bakmayı başkalarına bırakmayı tercih edecegim.Ben bir fotoğraf kuramcısıda değilim açıkcası. Burada benim asıl yaptığım o’nun bu süreci ve fotoğraf çekme jestini nasıl yaşamsallaştırdığına bakmak. Jari ye bu yönde baktığımda, sanata ve bu üretim pratigine olan bakışı ve paylaşım isteği üzerinden, iyi niyetli ve insanca baktığımı farkediyorum. Bu sebeple oldukça dürüst ve günümüz sanat ortamında yaşama şansını zor bulunur, hatta çoğunlukla farkedilemeyip, anlamlandırılamayacak bir kendilikle üretiyor bu adam, diyebilirim. Kendisi de bunun bilincinde işte! Bu inandğı şeye devam edebilmekten büyük keyif alıyor. Bu onu fotoğraf çekme ve üretme eylemini yeniden köklere belkide olabildiğince basitce bir “serüven” dönüştüren, önemle saklanması gereken şey. Tıpkı kendi el yazısını, küçük içses notlarını bizimle paylaşmak için negatif üzerine özenle kazıması gibi, kendini çok da açık etmeyen ve ilgileneni içeri davet eden bir mırıldanma.


1- Sergi hakkında detaylı bilgi için: http://epart.epo.org/exhibition/check-in/index.en.php

2- Aes+F ve çalışması için: http://www.iksv.org/bienal10/sanatci.asp?sid=3

3- Hope is a good thing sergisi için: http://www.umut-guzel-sey.blogspot.com/


Borga Kantürk, 30 Ekim 2007



for more information (now only in turkish):



“Hope is a good thing”

Place:AtelierFrankfurt

Dates: 25.08.2007_22.09.2007

Opening: 24.08.2007

Artists: Alice Miceli, Esra Okyay, Halil Vurucuoglu, Jari Silomaki, Mehmet Dere, Nejat Sati, Runo Lagomarsino, Underscene Project (Merve Sendil )

Curator: Borga Kantürk



AtelierFrankfurt is pleased to present “Hope is a Good thing” the group exhibition curated by Borga Kantürk with 7 artists and one collobration, named Underscene project with a post-punk band “DDR” from Turkey. Turkish artists Esra Okyay, Halil Vurucuoglu, Mehmet Dere, Nejat Sati and Underscene Project, produced(featured) by Merve Sendil all from K2 artists initiative in Izmir. And the other artists Alice Miceli (Brazil-Rio De Janerio) Jari Silomaki (Finland-Helsinki) and Runo Lagomarsino (Sweden-Malmo)Due to the interactive speed of the present world, the acceleration of contemporary art has also increased. Today, a contemporary artist is perceived as a person, with numerous communication and networking skills, struggling inside a fast and global art net. This system, in which the contemporary artist has to negotiate intense schedules and loaded agendas, creates a chaos accompanied by long trips and difficult demands. Such things as workshops, presentations, lectures, studio visits, artist residency programs, online conferences, etc. help to create this atmosphere of pace. You can either be the lucky but tired person, who achieves good contacts and sponsorships in this tense climate; or you can have a position in the back yard of the system, out of sight, with an independent stance where you have to build your own contacts and find your own budget.When Beuys said “Jeder ist ein Künstler” ("Every man is an artist") the world was promising a new hope with its dynamic political and social infrastructure. Art would accompany this acceleration and bring with it a new energy. Todays hectic pace and lifestyle has seriously diminished this sense of hope that once existed. Today's ideals attract more the hope of enterprise and further financial gain. Hope has been replaced by greed. Parallel with this the art community exists within a tighter global network, with more stringent time constraints encapsulating a larger audience. It can be said that art is increasingly drawing closer to becoming a corporate entity. It is time to quote Kippenberger’s, more humanistic expression, “All the artists are human beings” as a direct alternative to Beuys' remark. So going back to Beuys statement the “artist=human figure/myth” notion we see that the world of art is becoming more corporatised and turning into a highly rated market object, a commodity worthy of higher accolade.Within the course of contemporary art and the endeavors of artists to position themselves in the system, we need to discuss alternative strategies questioning the global net of the contemporary art market; and try to focus on a situation that can liberate artists and give them more independence. In this sense the word “hope” in the title of the exhibition is used as a necessary notion to represent what is human. The artists’ choices, their independent existences, and their personal, textual, verbal and visual languages has been taken into account during the very process of the exhibition. The purpose is to release the artist entity from the process of being an 'illustrator' and view the artist as an “illusion producer”; as well as focusing on the framework represented by the artists and to consider the relationships between sound, image and atmosphere.Borga Kanturk, August 2007

nightcomers in istanbul





Gecegezenler için ayrılan başvuru süresi sona ermiştir. Gösterdiğiniz ilgiye teşekkür ederiz.

Nightcomers submission deadline has passed. Thank you very much for your interest.

"Watching Again Beuys!"


"Watching Again Beuys"
Borga Kanturk, Performance, 25.02.2007, K2 Gallery

Ve ardindan Tuhaf bir Sansur hikayesi:

2 hafta once k2 de peer2peer izmir adli workshopta gerceklestirdigim bir performans is vardi. Onu gif animasyon olarak dolasima sokuyorum. Hikaye p2p -internet paylasim aglari ve bire bir serbest veri transferi doneminde sanatin ozgurluk alani olanaklari, galeri muze ve kurum gibi aracilar disinda sanat yapitinin yada sanatcinin serbest dolasimina, acik havuza isaret eden bir is yapmakla ilgiliydi. Ben Beuys'un performanslarini canli gorme sansina erisemedim. o kayitlarin bulundugu muzelerin programlarina ve kultur merkezlerinin kayitlarina da ulasamadim. Yapabilecegim sey "google" ve "youtube search" gibi aramalara girmekti.
Ben ilginc bir rastlanti sonucu bir sanatsever tarafindan cekilmis "sozial plastik" performans videosunu- youtube de izleme sansim oldu.Bende bu paylasim aglari meseleleri uzerine odaklanan bir workshop etkinligi icin Chris Burden, Beuys ve Bruce Naumann gibi duruslari -bedenen dahil oluslari hatirlatma meselesinden hareket ederek. Mekanın duvarina Beuys'u hatirlatacak bir sifre yazdim. Bu sifre sozunu ettigim videonun you tube linkiydi... Hem beuys'u ve onun sanatci jestini hatirlatiyor. Hemde paylasilacak seyi galeri mekanina hapsetmeden sadece sifreyi vererek, kaynaga istenildigi yerden ulasilabilecek sekilde ulasmalarini amacliyordum. Ayrica da bu degis tokusa, ben bir beden olarak da eylemci roluyle dahil oluyor ve duvara yaziyi torensel sekliyle yazan kisi olarak performansimi yapiyordum. Bir cesit beden ve jestlerinle dahil olus fikrini hatirlatmak adina yapilmis bir jest....
Ancak dun bir haber okudum ve bu sabahda p2p Workshopunda yeralan bir sanatci arkadasim Andrew, bana konuya iliskin bir gorsel gonderdi...Olay
Youtube.com sitesinin turkiyede adsl ve kablonet-telefon kullanimina yasaklanmis olmasiyla iliskiliydi. Bu noktada ben isaret eden olarak jestimi yapmis olsamda asil mesele olan kaynagin adresi su anda turkiye sinirlarinda uydu baglantisi olmayan kullanicilarda islemiyor. Bu bakima kaynagin uzerinin kilitlenmesi ve kesintiye ugratilmasina neden olmus durumda.
Bir cesit - ceviride kaybolanlar- sansurde arada kaynayanlar misali bir koken kaybi olustu bu jestimde...
garip bir sansur meselesi alintinin ana kaynagini gorunmez kildi...
is evrensel olarak hala, islerken yerel internet kullanicilari arasinda kesintiye ugradi...

Performans sonucunda galeri duvarina yazili hali ile izleyiciye ilettigim sifre ve Andrew' in gonderdigi gorsel asagida:



Remember, Two different football player's resists on 1978

1974 Almanya’daki dünya kupası finallerindeki performansıyla ayakta alkışlanan "Otomatik Portakal" ve "Total Futbol" olarak adlandırılan, yepyeni bir kollektif futbol anlayışını gündeme getiren Hollanda milli takımının kaptanı ve lideri. 1974'teki göze hoş gelen futbolları ile finale kadar yükselen takım, son maçını Almanya’ya karşı kaybetti. Ancak buna rağmen yarattıkları etki futbolda devrim niteliğindeydi. Bir sonraki dünya kupası finallerine de katılma hakkını alan Hollanda futbol takımının usta lideri 1978’de Arjantin’de gerçekleştirilecek kupaya, bu ülkedeki askeri rejimin insan haklarına karşı yaptığı ihlalleri protesto edip kupaya katılmayı reddetti ve milli takım kariyerine 1977 yılından sonra son verdi.

48 kez Batı Almanya formasını giyen,"Afro" lakabıyla bilinen, 1974 ve 1982 dünya kupalarında oynamış futbolcu.1983 yılında ve 32 yaşındayken futbolu bırakmıştır. Savunma oyuncusu olmasına rağmen iki dünya kupası finalinde gol atmayı başaran ender futbolcudan biridir.Arjantin 1978 dünya kupasında ülkedeki cunta yönetimini protesto ederek ve bu kupada futbol oynamayı reddetmiştir. "Binlerce insanın katledildiği stadyumlarda top oynamam.",P.B.


Revenge of Zidane: Sergi Hakkında

Eğer Siz, serginin duyurularındaki o görkemli vurguyla, galeyanınıza galeyan katarak, içten içe sezinlediginiz o Hollywood'vari intikam için, naralar atmaya hazırlanıyorsanız, bu sergi size göre değil.Tamam itiraf ediyorum. Serginin ismindeki - "Revenge" - "İntikam" vurgusu sizleri şaşırtmak için hazırladığım bir oyun.
Zidane ve intikam kelimeleri birleşince akla ilk gelen politikadan sosyal sınıflara, medyatik savaşlara varan bir gladyatör klişesinin üzerine giden alışıldık bir tartışma .Tıpkı gazete köşelerindeki şatafatlı spor başlıklarında oldugu gibi damarlara yüksek adrenalin ve kan pompalayan bir klişe.


Klişeleri seviyorum elbette, sizler gibi. Bu klişeler olmasa buluşamazdık ve Djemal Zidane isimli futbol emektarına odaklanan serginin gündeminize oturmasını pek de bekleyemezdim. Ancak, davetiyede sunulan imge ve sözlerdeki vurguyu aşmaya cesaret edip, önyargısızca sergiyi görmeye gelirseniz, sizleri tüm yukarıda sözü edilen tartışmaların uzağında bir yere götürmeye çalışacağım. Populer kültürden, Endüstriyel futboldan ve global kodlardan uzak bir hikayeye.

Fransa'nın Afilli delikanlısı, sert mizaçlı haşarı kenar mahalle çocuğu Zinedine ile aynı soyadını taşısa da,
ismi pekde populer olmamış bir cezayir'li milli futbolcu Djamel. 80'lerde gözlerimizden uzak spekulatif olmadan işini severek yapan bir başka Zidane.

Bu hikaye, Zinedine'in Cannes film festivalinde ve önemli müzelerde binlerce kişiye gösterilen görkemli Postproduksiyon yapıttan farkli bir yerde duran (Douglas Gordon ve Philippe Parreno' nun Zidane'nı merkeze alan 90 dakikalık yüksek bütçeli sanat yapıtı), hatta aksine nostaljik kodlardan beslenen, düşük bütçeli ve samimi bir yapım, Djemal'ın hikayesi. Atari Salonlarında Masa Futbolu, ev, oda ortamında "çivili futbol", mahalle arasında futbolcu çıkartmaları değiş-tokuşu, kartpostal biriktirme, eskilerden, asetatlı sayfalarıyla kendinden yapışkanlı kocaman fotoğraf albümleri, v.b.ler mazinizde hoş ve sıcak anılarınıza karşılık geliyorsa, tüm o ruh halinizi kesintiye uğratmadan, sergiyi görmeye gidin ve eski bir futbolcunun hikayesine uzanın.

Borga Kantürk


Revenge of Zidane: Djamel Zidane





















Borga Kantürk
Djamel Zidane Serisi No: 10
kağıt üzerine suluboya, 15 x 10 cm, 2006


"Djamel Zidane (born April 28, 1955) is a former football player from Algeria, who played in two World Cups. He appeared for the Algeria national team at the 1982 World Cup and at the 1986 World Cup, in which he scored one goal, a free-kick against Northern Ireland. He is not known to be a relative of french footballer Zinedine Zidane." (x)

(x) http://en.wikipedia.org/wiki/Djamel_Zidane

Revenge of Zidane: Sergileme Görüntüleri

MASA'da açılış: 16 Ekim 2006, Pazartesi

Ajda, poster work, Clermont-Ferrand,2006
















Borga Kantürk, 2006

Et Ces't Pour Toi, 2006, Clermont-Ferrand



Ajda (Pekkan) has been a pop music idol in Turkey since the late sixties, and she has even been called as the “Turkish diva” in the international area. Although she is still producing new albums she also provides a nostalgic image. Borga’s connection with Ajda is on this nostalgic point. “Et c’est pour toi” is from the first solo album of Ajda released in 1968. This first album of hers was actually released in a time when the popular music in Turkey was trying to approach the western sound through rearrangements and covers of original western popular songs. Which can be also read as a sign of Turkey’s efforts in order to become more European in the sense of western civilization.

In this way Ajda with her songs provides us the space that we don’t/can’t actually belong. On the other hand she does this with a Turkish feeling as the way she sings the songs.

This project, which is realized in Clermont-Ferrand, aims to distribute the image of Ajda as a nostalgic icon. Her voice and lyrics in French, which is very familiar with the Turkish audience, is now on the streets of its native language country. Borga will realize this project through the stickers of Ajda and the lyrics of the song written on the public areas of the city. At the end of this -a both sided alienation-the guest with language that he doesn’t know and the singer, which the city doesn’t know, meets with each other in this work.

Bu Blogda Ara

Map Of Poverty / Yoksulluk Haritası

Map Of Poverty / Yoksulluk Haritası
"Maps courtesy of www.theodora.com/maps used with permission"